Gazneli Mahmut’u Şaşırtan Türk: Arslan Yabgu


Bu diyalog Gaznelilere en parlak devrini yaşatan Sultan Mahmut ile İleride Anadolu Selçuklu devletini kuracak olan Kutalmışoğlu Süleyman Şah’ın dedesi Arslan Yabgu arasında geçmektedir.  Maveraünnehr bölgesinde yeni bir siyasi güç olma yolunda ilerleyen Selçuklulara karşı dönemin ve bölgenin iki büyük gücü olan Karahanlı ve Gazneli  devletleri, bir ittifak girişiminde bulunurlar. 


Bu ittifakı Karahanlı hükümdarı Yusuf Kadir Han ile Gazneliler devleti sultanı Sultan Mahmut Semerkant yakınlarında bir toplantı ile tesis ederler(1025). Anlaşma maddelerinden birinde ise ‘’Karahanlılar ve Gazneliler için büyük bir tehdit haline gelen Arslan Yabgu’nun başında bulunduğu bütün Türkmenler, Maveraünnehr ‘den Horasan’a nakledileceklerdi.’’ Bu maddeyi uygulamak Sultan Mahmut’a verilmişti. Sultan Mahmut, hemen işe koyulur. 


Gazneli Mahmut’u Şaşırtan Türk: Arslan Yabgu


O sıralar her iki devletin muhtemel ani baskınlarından korunmak için çöllere çekilen Arslan Yabgu’ya bir elçi göndererek’Biz sürekli Hindistan’a gaza amacıyla sefere gidiyoruz. Birçok İslam memleketinden gönüllüler bizimle birlikte sefere çıkıyorlar; fakat Müslüman olan sizler neden katılmıyorsunuz? Bütün bu konuları görüşmek ve dostluk kurmak üzere sizi sarayıma davet ediyorum; geldiğiniz vakit size layık olduğunuz unvanlarla ve lütuf ve  ihsanlarda bulunulacaktır.’’ dedi. 


İki devletle aynı anda mücadele edemeyeceğini anlayan Arslan Yabgu, yakın adamlarıyla Semerkant’a Sultan Mahmut’un yanına gitti. Onuruna verilen şölendeki konuşmalar sırasında, sultanın ‘’Bana askeri yardım gerekirse ne kadar atlı kuvvet gönderebilirsin? Sorusu üzerine biraz içkili olan Arslan Yabgu sadağından bir ok çıkarır ve ‘’Bunu kendi boyuma (Kınık) gönderirsem 10 bin atlı, yayını gösterip ’Bunu kendi ulusuma gönderirsem  30 bin atlı gelir.’’ der. Sultan biraz şaşkın şekilde ‘’Peki bu kuvvetler yetmezse ne kadar gönderebilirsin?’’ diye sorar. Bunun üzerine Arslan Yabgu sadağından bir ok daha çıkarır ve ’Eğer bunu Balhan dağına gönderirsem 100 bin atlı’’, bir ok ve üç yay çıkararak ‘’Bunu ayrıca gönderdiğim takdirde 100 bin atlı’’ ve nihayet çıkardığı bir oku da gösterir ve ‘’Eğer bu oku Türkistan’a gönderirsem 200 bin atlı emrinizdedir.’’ der. Arslan Yabgunun bu sözleri karşısında hayretler içinde kalan Sultan Mahmut, Arslan Yabgu’nun diğer gelen Türkmenler gibi olmadığını anlar. 


Esasen hile ile davet ettiği Arslan Yabgu ve oğlu Kutalmış’ı derhal tutsak eder. Keşmir’e giden bir tepe yakınlarındaki Kalincar Kalesine  hapsettirir.  Sultan Mahmut sonrasında Arslan Yabgu’nun  idaresi altındaki Türkmenleri Horasan’a sürgün etse de başbuğlarının hapsedilmesi sebebiyle bu Türkmenler diğer Selçuklu  beylerinin yönetimi altında devamlı hareket halinde oldukları görülmüştür.


-  İsmail TAŞKIN


Kaynakça

Ali Sevim, Erdoğan Merçil, Selçuklu Devletleri Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, s. 25-27, Ankara 2014.

Yorum yazın

Daha yeni Daha eski